Mustafa Golubić

Savremene i istorijske
Корисников грб
koen
~ administrator ~
~ administrator ~
Поруке: 2657
Придружен: 11 Сеп 2005, 21:51
Место: more tišine

Mustafa Golubić

Порукаод koen » 04 Нов 2017, 11:50

Слика

Mustafa Golubić (Stolac, 24. oktobar 1889 — Beograd, 29. jul 1941), revolucionar, sovjetski obaveštajac i koordinator operativnih akcija Kominterne.

TELEVIZIJSKA serija koja je nedavno počela da se prikazuje "Senke nad Balkanom" odmah na početku vraća nas u prošlost. Ne samo zato što se u njenoj priči pojavljuju istorijske ličnosti koje su za sobom ostavile misterije i čija imena već decenijama koketiraju sa raznoraznim legendama poput generala Vrangela, Mustafe Golubića, Ante Pavelića i princa Đorđa Karađorđevića, nesuđenog kralja Srbije, već i zato što je počela da se emituje istog dana u gotovo svim centrima bivše Jugoslavije.
U prvoj epizodi, jedna replika, izgovorena baš na ruskom, zaparala je uši i najprosečnijem gledaocu:
- "Ceo Balkan zna ko je Mustafa Golubić".
A ko je Mustafa Golubić?
Nevelik dosije u Beogradskom arhivu s oznakama UDB B-193 i nemačke BdS, delimično svedoči o životnom i revolucionarnom putu Mustafe Golubića, člana Mlade Bosne, dobrovoljca u odredu vojvode Voje Tankosića, pripadnika "Crne ruke", učesnika u Sarajevskom atentatu, svedoka u Solunskom procesu, rukovodioca u KPJ i jednog od najznačajnijih sovjetskih obaveštajaca između dva rata. Čovek sa stotinu lica i 250 pasoša rođen je 1890. godine u Stocu u Hercegovini, a život mu se ugasio 26. juna ispred nemačkog streljačkog stroja u Pionirskom parku u Beogradu. Otišao je pravo u legendu.

U šarolikoj biografiji Mustafe Golubića su i čuvene akcije sovjetske obaveštajne službe - učešće u organizaciji atentata na Lava Trockog u Meksiku, otmice generala Kutjepova i Milera, koji je posle smrti velikog kneza Nikolaja Nikolajeviča i generala Vrangela postavljen na čelo "bele" emigracije, i to u trenutku kada su od Francuza dobili sedam miliona franaka za ostvarenje svog cilja da umarširaju u Moskvu. Tu se ubraja i likvidacija britanskog obaveštajca Sidnija Relija, koji je zadavao velike glavobolje Sovjetskom Savezu.

Legenda o Mujagi dalje kaže da je bio Staljinov prijatelj i da je veliki Hazjanin zbog njega pušio "hercegovina-flor", i da mu je Mustafa nabavljao duvan iz svog zavičaja u Hercegovini. Tu je i priča o tome kako je u Engleskoj ukrao tenk, pa bio ljubavnik velike holivudske zvezde Grete Garbo. Uzgred, izgleda da je u Lionu zaista uspeo da dođe do planova novog aviona, i to ispred nosa francuske obaveštajne službe kojoj je preostalo da samo nemoćno širi ruke.

Postoje vrlo ozbiljne indicije da je još pre Velikog rata počeo da radi za rusku carsku obaveštajnu službu Ohranu. Na to upućuju Mustafini česti susreti sa Viktorom Aleksijevičem Artmanovom, ruskim vojnim atašeom u Beogradu, i njegovim zamenikom Aleksandrom Ivanovičem Verhovskim. Ne zna se kad je počeo da radi za sovjetsku obaveštajnu službu, ali je moguće da ga je i tu priču uveo Verhovski, koji će posle Oktobarske revolucije biti predavač u sovjetskim vojnim školama. General-lajtnant Pavel Ivanovič Berzin biće mu neposredni šef. On će obučavati vojnike zajedno sa Leopoldom Treperom Kopiničem, Blagojem Parovićem... Mustafa će godinama voditi sovjetski obaveštajni punkt u Beču. Inače, ne zna se koliko puta je Golubić boravio u Moskvi. I o tome ima mnogo kontroverznih detalja. Takođe, Mustafa je imao dobre odnose s porodicom J. V. Staljina.

U anketnom listiću koji je u Moskvi popunio 1938. godine, Mustafa Muhamedovič Golubić je za sebe pisao da je razveden, rođake nije video preko 12 godina, da od 1920. godine radi u OGPU (Objedinjena državna politička uprava pri Savetu narodnih komesara SSSR) i Kominterni.

U njegovom, ličnom dosije posebno je istaknuto: "U svom radu se po pravilu oslanja na ljude svoje nacionalnosti (Srbi). Tu se izgleda ispoljavaju nacionalno osećanje, široka poznanstva sa srpskim krugovima i naročito sa krugovima organizacije 'Crna ruka', čiji član je Golubić svojevremeno bio i prema kojoj Golubić ima određene simpatije."

Beograd je oduševio kad je kao golobradi momčić za opkladu skočio sa vrha Železničkog mosta u Savu, što je onda bila jeziva visina. I od tada do danas ovaj bosanski odnosno hercegovački Srbin, muslimanske veroispovesti, fascinira sveukupnu i obaveštajnu javnost.

Odmah po izbijanju Prvog balkanskog rata, stupa kao dobrovoljac u četnički odred Vojislava Tankosića gde se ističe hrabrošću u borbi na Merdaru. Tokom trajanja operacija šalje članke za časopis "Ilustrovana ratna kronika" i "Balkanski rat u slici i reči". Iz Prvog balkanskog rata izašao je kao narednik srpske vojske sa Medaljom Obilića za pokazanu hrabrost, kojom ga je lično odlikovao tadašnji prestolonaslednik, princ Aleksandar Karađorđević.

Maturirao je u Prvoj muškoj gimnaziji 1913. godine. Upisao je najpre Tehnički, a potom Pravni fakultet. Kao najbolji učenik gimnazije dobio je stipendiju Vlade Kraljevine Srbije za studije prava u Lozani. U Švajcarskoj je upoznao mnoge ruske revolucionare. Prema nekim pretpostavkama, tih dana je sreo i Lenjina.

Kad je izbio Prvi svetski rat, Golubić je prekinuo studije i vratio se u Srbiju. Kao član "Crne ruke" pridružio se vojsci, unapređen je u čin poručnika, prebačen u Kraljevsku gardu, učestvovao u čuvenoj bici na Kolubari. Pukovnik Dragutin Dimitrijević Apis ga 1915, uz podršku Vrhovne komande, šalje u Rusiju da među tamošnjim Jugoslovenima prikuplja dobrovoljce za srpsku vojsku. Iz Rusije se vraća sa oko hiljadu dobrovoljaca, u trenutku kada se srpska armija već uveliko povlači preko Albanije.

Zajedno sa srpskom vojskom prelazi Albaniju. U Solunu se druži sa Apisom. Početkom 1917. predložio mu je da izvrše atentat na nemačkog cara Vilhelma. Na Solunskom procesu je odbio da svedoči protiv Apisa, zbog čega je osuđen na godinu dana zatvora i izbačen iz vojne službe. Interniran je na Krf, odakle uz novčanu pomoć dr Jefta Dedijera uspeva da pobegne u Francusku.

U Beograd se vraća septembra 1918. godine i stalno je pod nazdorom policije koja je imala dojavu da su neki od bivših "crnorukaca", zbog Solunskog procesa i streljanja pukovnika Dimitrijevića, postali zakleti neprijatelji kralja Aleksandra.

Po svedočenju beogradskih novinara Lole Dimitrijevića i Živana Mitrovića, početkom juna 1919. regent Aleksandar Karađorđević prolazio je fijakerom pored hotela "Moskva", a Mustafa Golubić, koji je tu sedeo, ustao je od stola i zaustavio fijaker.
- Ubiste pukovnika Apisa, veličanstvo? - upita kralja, drsko ga gledajući.
- Sud ga je osudio na smrt, Mustafa! Sud je završio posao - reče kralj.
- I da znate, vi ste ubili njega, a ja ću uskoro vas - odbrusi Mustafa.
- Navalio si kao zima na gola čoveka - odvrati Aleksandar i rukom dade znak kočijašu da produži. - Dobro si mi dao do znanja da znam kako i dalje da postupam sa tobom.
Kažu da su, na pomen kraljevog imena, Mustafine oči uvek gorele plamenom osvete.

Marijan Stilinović, predratni partijski aktivista, učesnik NOB-a i funkcioner FNR Jugoslavije, u svojim sećanjima je zapisao da je Mustafa dvadesetih godina prošlog veka, kao član centrale Komunističke partije SSSR, bio zadužen u Beču za odeljenje Kraljevine Jugoslavije, a zatim bio rukovodilac Balkanske komunističke federacije. Kako kaže, gotovo svaki sastanak započinjao je sledećim rečima:

- Aleksandra treba ubiti. To je ključ jugoslovenske revolucionarne politike i drugog rešenja i izlaza nema i ne može da bude - prenosi Stilinović Golubićeve reči, ukazujući da je tako govorio gotovo na svakom sastanku njihove grupe.

Golubić se vraća u Beograd posle početka Drugog svetskog rata. Zajedno sa bivšim "crnorukcima" učestvuje u pripremanju vojnog puča 27. marta 1941, protiv pristupanja Jugoslavije Trojnom paktu. Preko "crnorukca" Božina Simića bio je u dosluhu sa generalom Dušanom Simovićem.

Sovjetski ambasador Viktor Andrejevič Plotkin, prvi i jedini diplomatski predstavnik SSSR-a u Kraljevini Jugoslaviji, dobio je 31. marta šifrovanu poruku sa Molotovljevim potpisom. Narodni komesar je zahtevao da "Jugosloveni odmah pošalju u Moskvu užu delegaciju na pregovore i da bi dobro bilo da Božin Simić bude u sastavu te delegacije". Po svedočenju Voje Nikolića, proverenog revolucionara, Simić je otputovao u Moskvu zajedno sa Mustafom Golubićem i Dragutinom Savićem, a tamo su im se pridružili vojni ataše Žarko Popović i poslanik Milan Gavrilović.

Pakt o prijateljstvu sa Sovjetskim Savezom potpisan je u noćnim satima 6. aprila 1941, kada su nemačke trupe krenule na Jugoslaviju. Za "majstora konspiracije" Mustafu Golubića, prevrat 27. marta i potpisivanje sovjetsko-jugoslovenskog ugovora bili su poslednja velika operacija. Vratio se u već okupiranu zemlju.

Mnoge akcije izvedene 1941. godine u Beogradu i Srbiji vezuju se za njegovo ime. Među njima je podmetanje paklene mašine pod tribinu, sa koje je vojni zapovednik okupirane Srbije general-major Ludvig Šreder trebalo da posmatra defile nemačkih jedinica. Ostala je nedoumica da li je Mustafa postavio u podrumu jedne kuće 423 paketa eksploziva, da digne u vazduh susednu zgradu u kojoj je trebalo da se održi važan folksdojčerski skup. Tu je i atentat na spomenutog general-majora Šredera, čiji se avion srušio na Bežanijsku kosu... Zatim su tu bili tragična diverzija u Smederevskoj tvrđavi i dizanje u vazduh magacina benzina na Tašmajdanu...

Mit o Golubiću se širio. Šaputalo se od uva do uva da je došao u Beograd da likvidira Tita. Još tiše se govorkalo da ga je Tito prijavio Gestapou, najpre telefonom iz jedne vile na Dedinju, a potom je Đilas napisao anonimnu prijavu.

ŠIRENjE priča o ovom Hercegovcu, ili pak nešto drugo, nateraće rukovodstvo Titove Jugoslavije da se pozabavi njegovim životom. Bila je jesen 1954. godine. Zadatak je dobila grupa operativaca Obaveštajne službe od Aleksandra Rankovića, drugog čoveka Titove Jugoslavije. Uputstva su bila jasna: "Drug Marko naređuje da svaki detalj treba savesno istraživati". Trebalo je razjasniti mnoge detalje iz zatamnjene biografije Mustafe Golubića. Kada je počeo da radi za rusku Ohranu? Pod kojim okolnostima i uslovima ga je preuzela Čeka, odnosno NKVD? Kakvi su bili Mustafini kontakti sa meksičkim slikarom Dijegom Riverom, i italijanskim revolucionarom Vitorijom Vidaljijemom, i njihovo učešće u ubistvu Trockog?

Aktivni operativaci prvi put će zakoračiti u prošlost. Zadatak je bio da obiđu sve arhive, preture sve čelične kase u kojima su se nalazili raznorazni tajni papiri, da razgovaraju sa svim preživelim Jugoslovenima koji su poznavali Golubića ili imali bilo kakav kontakt s njim.

I priča o velikom obaveštajcu je počela da se sklapa. Razgovaralo se sa desetinama ljudi. Prelistani su brojni dosijei. Tako se stiglo do Jelisavete Mančić, profesorke iz Novog Sada koja se preselila u Beograd i uselila u stan u Dobrinjskoj 9. Njena veza sa Mustafom je bila sve čvršća. Očito je poprimila neke njegove osobine. Operativcima je tek u drugom ili trećem susretu dala prave informacije. Ispričala im je da je Mustafa u njenom stanu imao malu radio-stanicu i da je održavao redovnu vezu sa Moskvom. Na kraju, dala im i jednu svesku i kojoj su bile Mustafine beleške o radu nemačke, engleske i francuske obaveštajne službe, sa punim imenima obaveštajaca i opisima zadataka na kojima rade. To je zapravo bio koncept depeša koje je slao. Bilo je tu informacija i o šefu Abvera Kanarisu, majoru Gestapoa Hansu Helmu, šefovima beogradske policije...
Ponosan sam na sebe što, zbog vremena u kome živim, nisam postao gnjida.

Корисников грб
koen
~ administrator ~
~ administrator ~
Поруке: 2657
Придружен: 11 Сеп 2005, 21:51
Место: more tišine

Re: Mustafa Golubić

Порукаод koen » 04 Нов 2017, 11:51

Operativcima Udbe general-pukovnik Voja Nikolić potvrdiće da je Mustafa radio-stanicom održavao svakodnevnu vezu sa Moskvom. On će biti i član Mustafine grupe u Beogradu koju su činili Pavle Bastajić, Čedomir Popović, Nezir Hadžinizović, Vasilije Čile Kovačević, Čeda Kruševac, Radivoj Uvalić Bata, Mate Vidaković i Bora Prodanović.
Generala Nikolića sa Mustafom Golubićem povezao je niko drugi do Aleksandar Ranković.
- Bože, da li je to Tito znao? - zapitaće se operativac koji je s njim razgovarao.

Anonimnom dojavom, 5. juna 1941. Golubić je potkazan Gestapou i uhapšen u Beogradu, u kući Tihomira Višnjevca, na Mirijevskom putu 97, pod lažnim imenom Luka Đerić. A isleđivanjem i mučenjem sovjetskog obaveštajca rukovodio je niko drugi do major Hans Helm.

Četiri puta je saslušavan (11, 13, 14. i 17. juna) i ono što je zabeleženo da je rekao svrstava ga u sam vrh svetskih pustolova i majstora špijunaže. Shodno okolnostima, Mustafa kombinuje istinite i izmišljene podatke o svojim aktivnostima. Hans Helm ništa nije saznao osim da je Golubić falsifikovao ili prošvercovao pasoše. Prevodilac je bio neki Egon Helerman, a zapisničar Dejerler.

Kada je Crvena armija ušla u Beograd 1944, vojnici SMERŠ-a, obaveštajne službe III ukrajinskog fronta, pronašli su, ekshumirali i preneli posmrtne ostatke Mustafe Golubića u Moskvu. Sahranjen je uz sve vojne počasti.

http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/re ... rete-Garbo
Ponosan sam na sebe što, zbog vremena u kome živim, nisam postao gnjida.

Корисников грб
koen
~ administrator ~
~ administrator ~
Поруке: 2657
Придружен: 11 Сеп 2005, 21:51
Место: more tišine

Re: Mustafa Golubić

Порукаод koen » 04 Нов 2017, 11:52

Biografija
Rođen je 24. oktobra 1889. godine, u siromašnoj porodici, u Stocu, u Hercegovini. Školovao se u Stocu, Beogradu i Tuluzu.
U ranom detinjstvu prelazi da živi u Srbiju gde ga je zatekao Prvi balkanski rat. Kao dobrovoljac, stupa u četnički odred Vojislava Tankosića gde se ističe hrabrošću u borbi na Merdaru. Tokom trajanja operacija šalje članke za časopis Ilustrovana ratna kronika i Balkanski rat u slici i reči. Iz rata izlazi sa činom narednika srpske vojske. Prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević ga je odlikovao ordenom „Obilića“ za hrabrost.
Za vreme Prvog svetskog rata, 1915. godine, iz Rusije u Srbiju je preveo oko 350 dobrovoljaca. Učestvovao u svim borbama, zajedno sa srpskom vojskom prelazi Albaniju i učestvuje u probijanju Solunskog fronta.

Crna ruka
U Solunu se sprijateljio sa pukovnikom Dragutinom Dimitrijevićem Apisom i na Solunskom procesu pripadnicima organizacije „Ujedinjenje ili smrt“, bio je svedok u korist Apisa.
Izvestan broj „crnorukaca“ postaju, već 1. decembra 1918. godine, zakleti neprijatelji Kraljevine SHS. Najznačajniji među njima je Mustafa Golubić (on se javno zakleo da će osvetiti ubistvo Apisa, Vulovića, Malobabića), zatim, tu su pukovnik Božin Simić, pukovnik Velimir Vemić, pukovnik Vladimir Tucović i drugi. Golubić i Simić su odlučili da služe interesima Kominterne.
Posle rata dolazi u Beograd, jer je još ranije izbačen iz vojne službe kao simpatizer Apisa.
NKVD[uredi]
Razočaran posle Prvog svetskog rata, odlazi na studije u Švajcarsku. Tu se povezao sa Kominternovskom organizacijom i počeo je da radi za nju. Potom odlazi na školovanje za oficira NKVD u Moskvu, gde dobija i sovjetsko državljanstvo. Tokom tridesetih godina u vojnoj tajnoj službi SSSR bio je član sekcije IV uprave GPU za likvidacije političkih ličnosti. Pored obaveštajnog rada, Moskva se aktivno bavila kontraobaveštajnim ali i specijalnim akcijama, odnosno subverzivnom delatnošću, koja je često podrazumevala atentate.

Atentati
Po tvrdnjama Stevana Dedijera, Mustafa Golubić je bio jako aktivan, ako ne i glavni agent NKVD u SAD tokom tridesetih godina. Golubić je bio jedan od organizatora ubistva Lava Trockog u Meksiku.
Za vreme rada Kominterne, kao čovek NKVD služio je za objedinjavanje komunističke organizacije koje su potpadale pod Kominternu.
U Moskvi je upoznao budućeg vođu jugoslovenskih komunista Josipa Broza Tita i imao je zadatak da vodi računa o njemu. Po raspuštanju Jugoslovenske KPJ, Mustafa Golubić je učestvovao u koordinaciji jugoslovenskih komunista koji su se borili u Španskom građanskom ratu kao interbrigadisti.

Crveni kamerni orkestar
Jedna od tajnih organizacija Moskve sa specijalnom namenom nosila je ime „Crveni kamerni orkestar“. Zvanično ova organizacija je pripadala tehničkom aparatu Kominterne. Njene temelje u Beogradu postavio je Mustafa Golubić, koji je, inače, bio koordinator sovjetskih tajnih službi u Kraljevini Jugoslaviji.
Mustafa je bio član centrale Komunističke partije SSSR, zadužen u Beču za odeljenje Kraljevine Jugoslavije, a zatim rukovodilac Balkanske komunističke federacije.
U Kraljevini Jugoslaviji se pojavio prvi put posle dužeg vremena 1932. godine, a u prestonici tek početkom četrdesetih. Tada je imao pedeset godina i status večitog studenta.
U Beogradskoj ispostavi „Crvenog kamernog orkestra“, pod komandom Golubića, radila je Ljubica Đorđević Popović, radio-telegrafista pod šifrom „Bauer“. Koja je imala dve mlade saradnice Davorjanku Paunović i Veru Miletić. Tu je bio i Pavle Popović Crni, Dida Demajo, Stevan Hristić, Dragutin Gutić, Miša Subotić i dr.
U drugom obaveštajnom punktu „Crvenog kamernog orkestra“ u Beogradu, članovi su bili Pavle Bastajić, Čedomir Popović, Nezir Hadžinizović, Čile Kovačević, Čeda Kruševac, Radivoj Uvalić Bata, Mate Vidaković i Bora Prodanović.

Vojni puč
Golubić je preko Božina Simića bio u dosluhu sa generalom Dušanom Simovićem. Simić je posetio generala 26. marta (dan pred sam puč) i obavestio ga je o raspoloženju Sovjeta da sa Jugoslavijom zaključe sporazum. Odmah posle vojnog puča 27. marta, Golubić i Božin Simić, zajedno, iz Beograda, avionom su otputovali za Moskvu kako bi prisustvovali potpisivanju Sporazuma o prijateljstvu Jugoslavije i SSSR.
Golubić se vratio u Beograd odmah pošto su ga Nemci zauzeli, kada se njihova uprava tek postavljala.
Smrt[uredi]
Početkom juna 1941. godine, Ivan Stevo Krajačić je organizovao potkazivanje Mustafe nemačkom Gestapu. Gestapo je je 7. juna provalio u stan gde se smestio Mustafa Golubić i uhapsio ga. Tom prilikom je ubijena ćerka vlasnika stana pod sumnjom da je špijun NKVD..
U šatorskom krilu je, 29. jula 1941. godine, donesen u Dvorski park, stavljen u stolicu i streljan. Na tom mestu je i sahranjen.
Vojnici Crvene armije, pronašli su njegov grob, oktobra 1944. godine. Otkopan je, autopsiju je izvršio dr Vojislav Stojanović i tom prilikom je utvrđeno da su mu skoro sve kosti bile polomljene. Njegovi posmrtni ostaci su potom preneti u Moskvu, gde su sahranjeni s najvišim vojnim počastima.

https://sr.wikipedia.org/sr-el/Мустафа_Голубић
Ponosan sam na sebe što, zbog vremena u kome živim, nisam postao gnjida.

Корисников грб
koen
~ administrator ~
~ administrator ~
Поруке: 2657
Придружен: 11 Сеп 2005, 21:51
Место: more tišine

Re: Mustafa Golubić

Порукаод koen » 04 Нов 2017, 11:58

ISTINE I LAŽI - Ko je Mustafa Golubić - Staljinov heroj, navodni ubica Trockog, likvidator Tita?!

Sead Trhulj (80), književnik i publicista, novinar i dramski pisac, objavio je pet romana, nekoliko nagrađenih pozorišnih i radiodrama te knjiga pripovijetki, a od tri njegova publicistička djela naslov „Mustafa Golubić, čovjek konspiracije“ doživio je dva izdanja.

Golubić je, to je općepoznata činjenica, jedan od najkontroverznijih likova ne samo jugoslavenske nego i svjetske komunističke scene. Živio je svega 52 godine, a imao „filmski“ život bogat spektakularnim detaljima. Prema riječima autora, njegova priča o „crvenom Džems Bondu“ je, ustvari, dramsko djelo s komentarima. Iako su prošle 74 godine od Golubićeve smrti, njegova uzbudljiva biografija i dalje je obavijena velom tajne.

Filmski život

- Meni je, prije svega, bila namjera da napišem dramu u kojoj je Mustafa Golubić glavni junak. Pošto se radi o čovjeku koji je postojao, koji je imao veoma interesantan život, koji se bavio zanimljivim poslom - bio je špijun - bilo mi je važno da o njemu doznam što više činjenica. Kada sam počeo pisati dramu, nastojao sam da iskoristim što više tih podataka, istinitih i provjerenih, a da se čuvam priča koje nastaju po sistemu “rekla-kazala”. Naravno, nisam se lišio ni mogućnosti koje mi daje umjetnička sloboda, jer je od perioda kada je on živio i radio prošlo dosta vremena. No, tu sam se ograničavao samo na sferu koja se tiče njegovog ljudskog preživljavanja stvarnosti, njegovog intimnog života, posebno ljubavnog. Na tom je polju bio, to svjedoče mnogi njegovi savremenici, nenadmašan. U raspletu moje drame ispada da ga je jedna takva veza koštala slobode i kasnije tragične sudbine - kaže na početku intervjua za naš list Sead Trhulj, rođeni Pljevljak koji živi i radi u Sarajevu.

Zašto “čovjek konspiracije”?

- Pa zato što je konspirativni rad, ne samo u špijunaži nego i u njegovom političkom djelovanju u Komunističkoj partiji i kasnije u Kominterni, bio njegova osnovna preokupacija. On je u tome bio veoma vješt - da se prerušava, da mijenja identitete, da posebnom intuicijom otkriva i izbjegava zamke. Ne treba zaboraviti činjenicu da su ga gonile sve tajne policije, i jugoslavenska, i njemačka, i engleska, i francuska, da nikad nije bio uhapšen, osim što ga je 1941. godine uhvatio Gestapo i ubio u Beogradu, ali tu se, prema svoj prilici, radilo o izdaji sa strane s koje se najmanje mogao nadati.

Koliko je Golubić mit i legenda, a koliko stvarnost?

- Mustafa Golubić je postojao, živio i radio. Prvi dokaz je izvod iz matične knjige u Stocu, gdje je rođen. Dokaz su i mnogi kasniji dokumenti, a naročito pisana ili pričana sjećanja ljudi koji su se s njim susretali i radili, te ljudi koji su bili s njim u zatvoru na Banjici u Beogradu, gdje ga je njemačka policija užasno mučila, tražeći od njega mnoge podatke koje je znao. Ništa im nije odao, čak im nije rekao ni svoje pravo ime, ubili su ga pod konspirativnim imenom. Zašto su se oko njega kasnije ispleli mnogi mitovi i legende, zašto je za neke bio heroj, a za neke izdajica, „komunističko đubre“, musliman, srpski nacionalista, ja ne bih znao pravi odgovor. On je u svakom slučaju vrlo zahvalna tema za kafanske mudrace koji „sve znaju“, novinare u „žutoj štampi“, tračibabe i ljude pogana jezika. Možda zato što je imao zaista zanimljiv život, a o tom se životu još malo zna.

Iz kojih izvora ste prikupljali građu za knjigu „Mustafa Golubić - čovjek konspiracije“? Koliko su u njoj zastupljeni službeni podaci, koliko direktne ili indirektne ispovijesti?

- U svakom ozbiljnom radu ove vrste najznačajniji su, kako to historičari kažu, primarni izvori, tj. pisani dokumenti. O Mustafinom radu ih ima veoma malo, što je i razumljivo s obzirom na prirodu posla kojom se bavio. Ne možete očekivati da neki njegov pretpostavljeni, Staljin lično ili njegov ministar, daju Golubiću neki zadatak i da mu to napišu. To se činilo lično, najčešće u četiri oka. Ja sam u knjizi na jednom mjestu napisao da će se jednog dana, kada budu javnosti otvoreni Kominternini arhivi, o tome znati više, ali sam kasnije shvatio da je to zabluda, da takvih dokumenata nema ni u tajnim arhivima.

Zato sam se služio tzv. sekundarnim izvorima, tj. svjedočenjima ljudi koji su poznavali Mustafu Golubića, sarađivali s njim u partijskim i konspirativnim poslovima. Radi se o ozbiljnim ljudima kojima se može vjerovati: Mustafinom bratiću Mehmedu iz Stoca koji mi je ispričao o svojim susretima s amidžom, diplomati Ivi Vejvodi koji je govorio o svojoj saradnji s Mustafom u intervjuu „Oslobođenju“, zatim u knjigama Rodoljuba Čolakovića, doktora Monija Levija, Vladimira Dedijera, u snimljenom sjećanju doktora Ljubomira Živkovića koji je s Mustafom proveo njegove posljednje dane u zatvoru na Banjici, Nikole Kovačevića i drugih.

Jeste li uspjeli istražiti indicije, podatke, činjenice ili šta već da je Golubić imao udjela u događajima vezanim za Sarajevski atentat?

- Nisam se tim bavio, za knjigu mi to nije trebalo. Ali, ima nekoliko stvari koje se znaju, koje su historičari utvrdili. „Mlada Bosna“ nije bila neka čvrsto ustrojena organizacija, sa evidentiranim i discipliniranim članstvom, kakva je npr. Komunistička partija, oko nje su se okupljali mladi ljudi s vrlo različitim idejama, s planovima koji su išli do anarhizma i terorizma. Među njima je bio i Mustafa. Susretali su se u Francuskoj i nekim drugim zemljama, pravili planove o atentatima, između ostalih i na Franca Ferdinanda. Imali su informaciju da bi Ferdinand trebao doći u posjetu Francuskoj pa je Mustafa s još nekoliko drugova preuzeo obavezu da tada na njega izvrše atentat. I tu se završava priča o eventualnoj Mustafinoj vezi sa Sarajevskim atentatom.

Četvrto odjeljenje

Je li Golubić bio Staljinov povjerljivi čovjek? Kako je to bilo moguće da mu Josif Visarionovič ukaže takvo povjerenje i imenuje ga za generala bivše javne i tajne policije Sovjetskog saveza NKVD i, navodno, pošalje 1941. u Beograd da digne ustanak?

- Jeste, Mustafa je, bez sumnje, bio Staljinov povjerljiv čovjek. U Kominterni se ništa važno nije moglo dogoditi bez Staljinovog znanja i odobrenja. U to vrijeme su u Četvrtom odjeljenju Kominterne, dakle u obavještajnom, bila trojica generala. Dva su bili Rusi, a treći Mustafa Golubić. On je 1941. poslan u Beograd da formira balkanski obavještajni centar NKVD-a i da njim rukovodi. Mislim da tu o nekom zadatku da diže ustanak nema ni govora. Ali, ima indicija da je sarađivao s Titom, čak se dosta govori o tome da je radio na nabavci oružja za ustaničke jedinice po Jugoslaviji.

Kad je jednom bosanskohercegovačko partijsko i državno rukovodstvo bilo na sastanku s Titom u Beogradu, poslije sastanka je Josip Broz izdvojio Ratu Dugonjića i rekao mu da bi u Sarajevu trebalo poraditi na tome da se obnove sjećanja na Mustafu Golubića, jer „on je nama učinio značajne usluge“. Poslije toga je jedna od značajnih ulica u Sarajevu, danas je to ulica Tina Ujevića, dobila Mustafino ime, podignuta mu je bista u Stocu, pravljene su o njemu emisije na radiju i televiziji. Ali, ima dosta pretpostavki o tome da se takva Golubićeva djelatnost nije svidjela centrali u Moskvi pa da je zato predat Gestapou.

Upravo bondovski zvuče objavljene „činjenice“ o bliskoj povezanosti Mustafe Golubića s ubistvom Lava Trockog u Meksiku, drugog čovjeka Oktobarske revolucije, te atentatom na kralja Aleksandra u Marseju? Šta je od toga najbliže istini?

- Ne znam šta su činjenice, ali je utvrđeno da je Mustafa Golubić boravio u Siudad Meksiku nekoliko dana u kojima se dogodilo ubistvo Trockog, da je stanovao u hotelu dvije ulice dalje od kuće u kojoj je živio ruski revolucionar, da je prije toga mjesecima uporno pratio Trockog na njegovim putovanjima po Evropi i Americi. Moguće je da je on rukovodio cijelom akcijom.

Pet godina nakon Trhuljeve knjige o Golubiću u Beogradu je 1991. godine u Istorijskom arhivu otvoren dosje „Mustafa Golubić“. Evo kratkog pregleda jedne od najuzbudljivijih i najintrigantnijih životnih priča uopće:

- Živio pod imenom Milorad Nikolić u Leskovcu 1928., 1933/34., krajem ljeta 1940., decembra 1940. i januara 1941. godine i držao obućarsku radnju „Venera“. Tu je pravio ženske sandale „na štiklu“ i kuhao bosanski lonac. Pušio je lulu.
- Ne zna se kada je počeo da radi za Staljinov „Crveni orkestar“. Obučavao ga je osnivač „Crvenog orkestra“ general lajtnant Pavel Ivanovič Berzin, učesnik Oktobarske revolucije u kojoj je komandovao zloglasnim Estonskim bataljonom, brinući se o ličnom obezbjeđenju V. I. Lenjina.
- Ne zna se koliko je puta i koliko dugo Golubić boravio u Moskvi. Sigurno je da je u Moskvi imao ženu Eduardu Isakovnu Eulešen. Imao je dobre odnose sa J. V. Staljinom i njegovom suprugom Nadeždom Alelujevom.
- Nema vjerodostojnih izvora o umiješanosti Golubića u ubistvo Lava Trockog, drugog čovjeka Oktobarske revolucije, u Meksiku.
- Golubić se u zimu 1940. vratio iz Amerike u Leskovac i hodao u grombi kaputu.
- U Beogradu je 1941. pao u oči Aleksandru Rankoviću i Milovanu Đilasu.
- Čolaković je ispričao Josipu Brozu da mu je Golubić 15. aprila u okupiranom Sarajevu u povjerenju rekao da „Valter (Tito) neće dugo trajati i da će morati da bude maknut“.
- 5. juna Mate Vidaković, moskovski specijalista za eksplozive, i Mustafa Golubić dižu u vazduh smerederevsku tvrđavu u kojoj su Nijemci držali skladište eksploziva i municije. Strahovita eksplozija usmrtila je 2.500 ljudi i uništila gotovo cijeli grad.
- Mustafa Golubić uhapšen je u Beogradu u kući u Mirijevskom putu 97, dva dana nakon smederevske eksplozije u banalnoj raciji „folksdojčera“ protiv švercera pod nazivom „Preventiva“
- Živorad Mihajlović Šilja („Dosije“ Beograda, 1989.) smatra da je Mustafu potkazao Gestapou Milovan Đilas po naredbi Josipa Broza.
- CK KPJ je zaključio da je Golubić stigao u Beograd sa zadatkom da ubije Tita, a da za vođu pokreta otpora postavi ni manje ni više nego Dragoljuba Dražu Mihailovića!?
- U njemačkim dokumentima se navodi da je Golubić strijeljan zbog "ilegalnog pribavljanja i trgovine putnim ispravama". Početkom avgusta, vođstvo KPJ je bilo uvjereno da je Golubić i dalje živ.
- Rankovićeva poruka Titu od 16. avgusta 1941. glasi: “Mustafa nije strijeljan već samo neki njegovi saradnici. Skoro svaki dan ga saslušavaju. Možda ga čuvaju za zamjenu.”

Od Stoca do Aleje ruskih velikana
Mustafa Golubić (1891.-1941.) rođen je u Stocu od oca Muhameda i majke Nure koja ga je nadživjela i umrla 1953. u 102. godini. U Sarajevu je završio pet razreda gimnazije, a nakon stipendije vlade Kraljevine Jugoslavije studirao je pravo u Ženevi i Tuluzu.

Bio je pripadnik „Mlade Bosne“, koja je bila dio organizacije „Crna ruka“ kojoj je na čelu bio pukovnik Dragutin Dimitrijević Apis.

Kao srpski vojnik učestvovao je u Prvom balkanskom ratu, dobio je orden „Miloša Obilića“ za hrabrost. Iz Rusije je 1915. doveo 1.000 dobrovoljaca uoči bugarskog napada. Nakon povlačenja preko Albanije otputovao je u Francusku. Član KPJ postao je 1922. u Beču.

U Moskvi je završio školovanje za vrhunskog špijuna, dobio visoku poziciju u Četvrtom odjelu GPU (“Gosudarstvennoye Politicheskoye Upravlenie”). Četvrti odjel bio je zadužen za likvidiranje svih komunističkih političkih kadrova koji nisu bili po volji Kominterne, a posebno Staljina. Za koordinatora te organizacije u Beogradu lično je Staljin postavio Mustafu Golubića. Organizacija je nosila ime „Crveni orkestar“ .

Do 1931. živio je u Berlinu. U isto vrijeme boravio je u Parizu, Moskvi i Pragu. Zvanično, u Parizu je po nalogu “Crvene pomoći” nabavljao falsificirane pasoše za komuniste. Kao specijalni povjerenik Kominterne dolazi u Beograd u aprilu 1941., za vrijeme trajanja aprilskog rata, da izvrši konsolidiranje u redovima KPJ, a zatim da se uputi za Grčku i utvrdi odgovornost zamjenika generalnog sekretara tamošnje komunističke partije.

Mustafa Golubić uhapšen je 7. juna 1941. godine. Gestapovci su doveli čuvenog majora Hansa Helma da ga isljeđuje. Golubić nije odao nijednog obavještajca iz “Crvenog orkestra”, iako je bio podvrgnut strašnom mučenju. Historičar Miodrag Janković je utvrdio da je jednom cimeru iz ćelije pred smrt povjerio kako zna da ga je Gestapou prijavio Josip Broz. Golubića su 11. juna 1941. godine iznijeli iz zatvora, nakon što su mu isljednici praktično slomili sve kosti u tijelu. Strijeljan je u Pionirskom parku, jedva sjedeći u stolici.

Vojnici SMERŠ-obavještajne službe Trećeg ukrajinskog fronta su pronašli i ekshumirali posmrtne ostatke Mustafe Golubića. Autopsiju je izvršio dr. Vojislav Stojanović. Tom prilikom je potvrđeno da su mu skoro sve kosti bile polomljene. Posmrtni ostaci Mustafe Golubića su sahranjeni u Moskvi uz najveće vojne počasti u Aleji ruskih velikana. Godine 1944. proglašen je narodnim herojem Sovjetskog saveza.

Mitovi i(li) činjenice

- Učestvovao u pripremama za neuspjeli pokušaj atentata na kralja Aleksandra Karađorđevića 1921.
- Kao oficir NKVD-a učestvovao u ubistvu kralja Aleksandra u Marseju 1934.
- Otmičar generala Kutjepova 1930., vođe bjelogardejaca u ruskom građanskom ratu
- “Orkestrirao" ubistvo Lava Trockog u Meksiku 1940.
- Učestvovao u Njujorku u kidnapiranju sovjetskog dvostrukog agenta koji je počeo saradnju s američkim tajnim službama i organiziranju njegovog transporta u Moskvu
- Nesuđeni likvidator Josipa Broza
- Pričalo se da je govorio 14 svjetskih jezika
- Posjedovao 250 pasoša

http://avaz.ba/vijesti/teme/172823/isti ... dator-tita
Ponosan sam na sebe što, zbog vremena u kome živim, nisam postao gnjida.